Niks mis met plichtsbesef

Niks mis met plichtsbesef

Als arbeids- en organisatiepsycholoog monitor ik trends op de werkvloer. Na de materiële jaren tachtig en negentig – waarin succes en bijbehorende statussymbolen verheerlijkt werden – was aan het begin van het millennium ‘uitdaging’ het toverwoord; een gebrek eraan werd door iedereen als een plausibele verklaring gezien om ergens mee te stoppen, om je ontslagbrief in te dienen. In 2017 hoor je hier bijna nooit meer iemand over. Een eigen bedrijf, een tweede baan en de onbegrensde mogelijkheden van het internet: uitdaging is een non-issue geworden. Inmiddels is er dan ook weer een nieuwe trend: mensen zoeken ‘geluk’ op hun werk.

Hoewel ik dol ben op geluk, en het mezelf en iedereen van harte gun, is dit geen trend die ik toejuich. Geluk is namelijk vergelijkbaar met katten: ze komen bij je als je er niet mee bezig bent, of er niet per se op zit te wachten. Dit blijkt onder andere uit de resultaten van het beroemde ‘flow’-onderzoek van sociaal psycholoog Roy Baumeister. Mensen die helemaal opgaan in hun werkzaamheden, die zich in een ‘flow’ bevinden, blijken daarbij geluksgevoelens te ervaren. Zijn deze mensen bezig met geluk? Integendeel, ze richten zich uitsluitend op hun taak, en zijn helemaal niet bezig met hun gevoelens.

Verder blijkt dat mensen die dingen voor anderen doen, vaker beloond worden met geluksgevoelens (The secret of happiness is helping others). Zijn deze mensen bezig met hun eigen geluk? Integendeel. Ze zijn bezig met het geluk van de ander.

Ook blijkt dankbaarheid samen te gaan met geluk , afgaand op onderzoek. Mensen die dankbaar zijn om wat ze hebben, die hun zegeningen tellen, blijken gelukkiger te zijn, dan mensen die altijd maar denken dat het beter kan. Die bijvoorbeeld obsessief bezig zijn met hun eigen geluk, en het tekort eraan.

De waarheid is dat actief op zoek gaan naar geluk contraproductief werkt. Je voelt je juist minder gelukkig. Als geluk je doel is, ervaar je voortdurend een discrepantie tussen hoe je je zou moeten voelen (gelukkig, sereen en mindful) en de realiteit (er is stress, klanten klagen, je collega is chagrijnig, niemand luistert, je gezonde lunch schiet erbij in).

 

Juist daarom pleit ik voor het afstoffen van de aloude waarde ‘plichtsbesef’. Als je je voorneemt gewoon je plicht te doen, dan neem je de chagrijnige collega voor lief (of ziet er de humor van in), dan ga je als de wiedeweerga proberen de klacht recht te breien, dan lunch je gewoon maar eens een keer wat korter (en neem je later een langere koffiepauze) en luister je – in plaats van dat je praat – omdat er blijkbaar toch even geen aandacht is voor jouw verhaal. Waarschijnlijk word je aan het einde van de dag, maar wellicht al eerder, onverwachts beloond met geluksgevoelens (want je bent niet bezig met jezelf, maar met de taak en met anderen) en dat niet alleen: je krijgt een compliment van je baas voor je inzet, mensen zijn blij dat ze bij jou even hun verhaal kwijt hebben gekund en halen koffie voor je, en de klant is loyaler dan ooit nu je zijn klacht adequaat hebt afgehandeld.

Misschien liep het allemaal niet zo rooskleurig af als boven geschetst, maar dan kun je als plichtsbewust individu in ieder geval trots zijn op jezelf, en dankbaar dat je een baan hebt en je salaris gestort wordt (of dat je een factuur kunt sturen). En zelfs al heb je een bloedhekel aan je baan – en is er voorlopig helaas geen alternatief – dan bestaat er volgens filosoof Schopenhauer ook nog zoiets als negatief geluk oftewel ‘bevrijding van leed’: aan het einde van de werkdag.

Niet geluk, maar plichtsbesef zou daarom het oogmerk moeten zijn.

Maar leidt (een overmaat aan) plichtsbesef dan niet tot burn-out? Nee, want plichtsbesef moet van beide kanten komen, van werknemer naar werkgever (of opdrachtgever) en andersom. De werk- of opdrachtgever moet de werknemer faciliteren, verzorgen en ondersteunen in diens plicht – het zo goed mogelijk verrichten van de in het functieprofiel beschreven werkzaamheden – en hem adequaat belonen.

Kortom, als we allemaal gewoon onze plicht doen, dan krijgt iedereen zijn portie geluk.

Linda van den Driessche

Psycholoog & auteur van ‘Kracht voor Tien’ (2016, Uitgeverij Business Contact)

1 Reactie

  1. Josephine Maghielse 2 jaar geleden

    Hoi Linda,
    Wat een mooi stuk heb je geschreven, Op zoek gaan naar geluk, werkt niet. Mijn Motto is: Geluk is een moment opname, tevreden zijn is voldoende !!

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*